Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle hem transit hem de hedef ülke konumunda olan bir göç rotasında yer almaktadır. Bu durum, yabancılar hukukunun farklı alanlarında, özellikle de insani nedenlere dayalı ikamet izni verilmesi gereğini doğurmaktadır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında düzenlenen insani ikamet izni, belirli durumlarda, başka herhangi bir ikamet izni alma imkânı bulunmayan yabancılara yasal statü sağlamak adına önemli bir araçtır.

Yasal Dayanak

İnsani ikamet izni, 6458 sayılı YUKK’un  46. maddesi ile düzenlenmiş olup, uygulama esasları aynı Kanunun 44. ve 45. maddelerine dayanan ikamet izni hükümlerine tâbidir. Ayrıca Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’te konuya ilişkin detaylı düzenlemeler yer almaktadır.

YUKK md. 46:

“Bu Kanunun 45 inci maddesindeki ikamet izin şartlarını taşımayan yabancılara, aşağıda belirtilen hâllerde valiliklerce insani ikamet izni verilebilir ve bu izinler Genel Müdürlüğün onayına sunulur.”

İnsani İkamet İzni Verilebilecek Durumlar

• YUKK m. 46’ya göre insani ikamet izni, aşağıdaki hallerde verilebilir:
• Çocuğun üstün yararı söz konusu ise,
• Yabancının sınır dışı edilmesi mümkün değilse veya Türkiye'den çıkması fiilen mümkün değilse,
• Yabancının sağlığı, güvenliği ya da kamu düzeni açısından Türkiye’de kalması gerekiyorsa,
• Haklarında sınır dışı kararı alınamayan uluslararası koruma başvurusu ret edilen kişiler için, yeni başvuru sürecine kadar geçici çözüm olarak,
• Olağanüstü durumlarda,
• Ülkeye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’de kalması zorunlu hallerde.
• Bu haller tahdidi olmayıp, idarenin takdirine göre başka insani nedenlerle de izin verilebilir.

Başvuru Süreci ve Yetkili Makamlar

Başvurular, valilik (İl Göç İdaresi Müdürlüğü) nezdinde yapılmaktadır.

• Kararlar, valiliklerce alınır ancak Göç İdaresi Başkanlığı’nın onayına sunularak kesinleşir.
• İzin en fazla 1 yıllık süreyle verilir, ancak şartlar devam ediyorsa uzatılabilir.
• Yabancının pasaport ya da kimlik belgesi olmaması, insani ikamet izni almasına engel değildir.
• Sağlık sigortası şartı aranmamaktadır ama olmasında fayda var.
• İkamet izni harcı ve belge bedeli çoğu zaman muafiyet kapsamında değerlendirilebilir.

Uygulamadaki Zorluklar

Uygulamada, kararlar büyük ölçüde idarenin takdirine bağlı olarak verilmekte ve kimi zaman keyfi retlerle karşılaşılmaktadır. Başvuruya dair yazılı gerekçe sunulması, ret halinde dava sürecini kolaylaştırır. İptal veya uzatma taleplerinde gerekçelendirme büyük önem taşımaktadır.

Yargı Yolu

İnsani ikamet izni başvurusunun reddine karşı İdare Mahkemeleri’nde iptal davası açılabilir.

6458 sayılı Kanun uyarınca, başvurulara dair verilen kararlar “idari işlem” niteliğindedir.

Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılması gerekmektedir.

İnsani İkamet İzni ve Uluslararası Koruma

İnsani ikamet izni, uluslararası koruma başvurusu reddedilen ancak fiilen sınır dışı edilemeyen kişilere, koruma başvurusu yenileyene kadar verilen ara çözüm niteliğindedir.

Bu izin, kişiye çalışma izni başvurusunda bulunma, eğitim ve sağlık hizmetlerinden faydalanma hakkı gibi çeşitli imkanlar sağlar.

Sonuç: İnsani ikamet izni, Türkiye’de yabancıların temel hak ve özgürlüklerini koruma amacıyla düzenlenmiş önemli bir statüdür. Uygulamadaki sorunlara rağmen, doğru başvuru stratejileri ve etkili hukuki temsil ile birçok mağduriyetin önüne geçilebilmektedir. Avukatların bu alandaki bilgi birikimi, özellikle savunmasız grupların korunması açısından hayati önemdedir.

Dipnotlar:

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

YUKK Uygulama Yönetmeliği

Detaylı  bilgi  ve  gerekli işlemler  için  ofisimizden  randevu  alabilirsiniz 

                                                                                                                                               Stj. Av. Onur Ulaş İpek/Av.  Ercan  Hasanbaşoğlu